Czego nie jeść przy nadkwasocie? Dieta na nadkwasotę żołądka
Nadkwasota to jedna z najczęstszych dolegliwości układu pokarmowego, która potrafi znacząco obniżyć komfort życia. Pieczenie, zgaga, cofanie treści żołądkowej do przełyku czy ból po posiłku to objawy, których nie warto bagatelizować. Dobrze dobrana dieta przy nadkwasocie może skutecznie łagodzić dolegliwości, ograniczać wydzielanie soku żołądkowego i chronić żołądek. Sprawdź, czego unikać, co spożywać i jak powinna wyglądać dieta na nadkwasotę żołądka zgodna z aktualną wiedzą naukową.
Spis treści:
- Czego nie jeść przy nadkwasocie – najważniejsze wnioski
- Działanie kwasu solnego a nadkwasota
- Nadkwasota – objawy, które świadczą o chorobie
- Kiedy nieleczona nadkwasota zaczyna być niebezpieczna?
- Nadkwasota żołądka – jakich produktów unikać w diecie?
- Czego unikać przy nadkwasocie?
- Czego nie jeść przy nadkwasocie?
- Co jeść przy nadkwasocie? Jaka dieta będzie odpowiednia dla osób z nadkwaśnością żołądka?
- Nadkwasota żołądka i dieta – przykładowy jadłospis
- Co na nadkwasotę? Domowe i apteczne sposoby
- Jak leczyć nadkwasotę farmakologicznie?
Czego nie jeść przy nadkwasocie – najważniejsze wnioski
- Dieta przy nadkwasocie powinna być lekkostrawna, regularna i oparta na produktach dobrze tolerowanych przez żołądek,
- Warto unikać potraw smażonych, tłustych i pikantnych, które często nasilają zgagę i refluks,
- Banany, ryż i marchew należą do produktów zwykle bezpiecznych i dobrze tolerowanych przy nadkwasocie,
- Domowe sposoby mogą łagodzić objawy, ale nie zastępują leczenia ani odpowiedniej diety,
- Przewlekła lub nasilona nadkwasota powinna być skonsultowana z lekarzem w celu wykluczenia poważniejszych schorzeń.
Działanie kwasu solnego a nadkwasota
Kwas solny w żołądku pełni kluczową funkcję w procesie trawienia – odpowiada za rozkład białek, aktywację pepsyny oraz ochronę przed drobnoustrojami chorobotwórczymi. Fizjologiczne pH soku żołądkowego mieści się zwykle w zakresie 1–2, co sprzyja prawidłowej pracy układu pokarmowego.
Problem pojawia się wtedy, gdy dochodzi do nadprodukcji kwasu solnego lub osłabienia naturalnych mechanizmów ochronnych błony śluzowej żołądka. W takiej sytuacji kwaśne środowisko zaczyna działać drażniąco, prowadząc do objawów takich jak zgaga, ból w nadbrzuszu czy uczucie pieczenia.
Co istotne, aktualne badania wskazują, że nadkwasota żołądka nie zawsze wynika wyłącznie z ilości kwasu [1]. Duże znaczenie ma również:
- zwiększona wrażliwość śluzówki żołądka,
- zaburzone opróżnianie żołądka,
- nieprawidłowa praca dolnego zwieracza przełyku, sprzyjająca refluksowi żołądkowo-przełykowemu.
To właśnie połączenie tych czynników sprawia, że objawy mogą występować nawet przy prawidłowym poziomie wydzielania kwasu.
Co powoduje nadkwasotę?
Przyczyny nadkwasoty żołądka są złożone i bardzo często mają charakter stylu życia oraz nawyków żywieniowych. Do najczęściej identyfikowanych czynników należą:
- przewlekły stres i napięcie nerwowe, które pobudzają wydzielanie kwasu solnego,
- nieregularne posiłki i długie przerwy między jedzeniem,
- dieta bogata w tłuszcze, potrawy pikantne, smażone i ciężkostrawne,
- nadmierne spożycie kawy, alkoholu oraz napojów gazowanych,
- palenie papierosów – nikotyna zwiększa wydzielanie kwasu i osłabia barierę śluzówkową,
- niektóre leki, zwłaszcza NLPZ i glikokortykosteroidy, które mogą uszkadzać błonę śluzową żołądka [2].
Badania podkreślają, że kumulacja kilku czynników jednocześnie znacząco zwiększa ryzyko wystąpienia objawów i ich przewlekłego charakteru, nawet u osób młodych i bez wcześniejszych chorób przewodu pokarmowego.
Nadkwasota – objawy, które świadczą o chorobie
Objawy nadkwasoty są zazwyczaj dość charakterystyczne, choć ich nasilenie może się różnić w zależności od stylu życia, diety oraz indywidualnej wrażliwości żołądka i przełyku. U części osób pojawiają się sporadycznie, u innych mają charakter przewlekły i wyraźnie obniżają komfort codziennego funkcjonowania.
Do najczęściej zgłaszanych objawów należą:
- zgaga i uczucie palenia za mostkiem,
- kwaśny lub gorzki posmak w ustach,
- ból lub pieczenie w nadbrzuszu, szczególnie po posiłku,
- odbijanie, uczucie cofania treści żołądkowej oraz wzdęcia,
- uczucie pełności nawet po niewielkiej ilości jedzenia.
Z punktu widzenia praktyki klinicznej istotne jest to, że objawy te często nasilają się po posiłkach tłustych, obfitych, pikantnych lub spożywanych późnym wieczorem, a także w pozycji leżącej.
Dane z przeglądów klinicznych wskazują, że epizodów zgagi doświadcza nawet 30–40% dorosłych osób co najmniej raz w tygodniu. U znacznej części z nich dolegliwości te są związane z nadkwasotą żołądka, refluksem lub ich współwystępowaniem [3].
Nadkwasota a refluks
Warto podkreślić, że nadkwasota żołądka bardzo często współistnieje z refluksem żołądkowo-przełykowym. W takiej sytuacji kwaśna treść żołądkowa cofa się do przełyku, podrażniając jego śluzówkę i prowadząc do objawów takich jak pieczenie za mostkiem, kaszel nocny czy chrypka.
Kluczową rolę odgrywa tu osłabiona praca dolnego zwieracza przełyku, który nie stanowi wystarczającej bariery dla cofającego się soku żołądkowego. Co istotne, u części pacjentów objawy refluksowe mogą występować nawet przy prawidłowym wydzielaniu kwasu, jeśli mechanizmy ochronne nie działają prawidłowo.
Z tego względu dieta przy nadkwasocie żołądka powinna uwzględniać również zasady żywienia stosowane w chorobie refluksowej – m.in. ograniczenie potraw tłustych i smażonych, unikanie przejadania się oraz odpowiednie rozłożenie posiłków w ciągu dnia. Takie podejście pozwala skuteczniej łagodzić objawy i zmniejszać ryzyko ich nawrotów.
Warto także pamiętać, że nadmierna masa ciała może sprzyjać refluksowi i zgadze, dlatego pomocnym, wstępnym wskaźnikiem oceny sytuacji zdrowotnej może być kalkulator BMI, który pozwala sprawdzić, czy masa ciała mieści się w zalecanym zakresie.
Kiedy nieleczona nadkwasota zaczyna być niebezpieczna?
Nieleczona nadkwasota żołądka nie jest wyłącznie przejściową, „niewinną” dolegliwością. Długotrwałe drażnienie błony śluzowej żołądka i przełyku przez kwaśną treść może prowadzić do trwałych zmian w obrębie górnego odcinka układu pokarmowego, zwłaszcza jeśli objawy utrzymują się miesiącami lub latami.
Do najlepiej udokumentowanych powikłań należą:
- przewlekły nieżyt żołądka – związany z utrzymującym się stanem zapalnym śluzówki,
- choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy – szczególnie przy współistnieniu innych czynników ryzyka (np. NLPZ, Helicobacter pylori),
- uszkodzenia przełyku – nadżerki, owrzodzenia, a w dłuższej perspektywie przełyk Barretta [4],
- zaburzenia trawienia i pośrednio pogorszenie wchłaniania składników odżywczych, zwłaszcza przy przewlekłym zapaleniu lub długotrwałym leczeniu farmakologicznym.
Warto podkreślić, że ryzyko powikłań rośnie wraz z czasem trwania objawów oraz ich nasileniem, szczególnie gdy dominują dolegliwości refluksowe i nocna zgaga.
Ryzyko nawrotów i przewlekłości objawów
U osób z nieleczonym lub niewystarczająco kontrolowanym refluksem i nadkwasotą ryzyko nawrotów objawów jest wysokie.
Co istotne, nie oznacza to, że sam kwas solny „powoduje” wszystkie powikłania. Kluczowe znaczenie ma przewlekły kontakt kwaśnej treści z błoną śluzową, zaburzenia pracy dolnego zwieracza przełyku oraz brak regeneracji nabłonka. Dlatego w praktyce klinicznej tak duży nacisk kładzie się na wczesne rozpoznanie, dietę przy nadkwasocie i konsekwentne leczenie, zanim dojdzie do zmian strukturalnych.
Nadkwasota żołądka – jakich produktów unikać w diecie?
Jednym z kluczowych elementów postępowania przy nadkwasocie żołądka jest świadome unikanie produktów, które mogą pobudzać wydzielanie soku żołądkowego lub nasilać podrażnienie błony śluzowej. Choć reakcja na poszczególne pokarmy bywa indywidualna, istnieje grupa produktów, które najczęściej wiążą się z nasileniem objawów takich jak zgaga, pieczenie czy refluks.
Do produktów najczęściej pogarszających dolegliwości należą:
- tłuste potrawy i fast foody – opóźniają opróżnianie żołądka i mogą sprzyjać cofaniu treści do przełyku,
- potrawy pikantne oraz ostre przyprawy (np. chili, pieprz cayenne), które u części osób nasilają objawy podrażnienia,
- smażone mięso i ryby, szczególnie przygotowywane na głębokim tłuszczu,
- czekolada i kakao, które mogą wpływać na rozluźnienie dolnego zwieracza przełyku,
- kawa, mocna herbata oraz alkohol, związane ze zwiększoną częstością objawów refluksowych,
- kwaśne soki owocowe (zwłaszcza cytrusowe), które mogą nasilać uczucie pieczenia i cofania treści żołądkowej.
W praktyce klinicznej to właśnie te grupy produktów są najczęściej wskazywane przez pacjentów jako czynniki wyzwalające lub nasilające objawy zgagi i refluksu. Z tego względu dieta przy nadkwasocie zwykle opiera się na ich czasowym ograniczeniu, a następnie indywidualnej ocenie tolerancji.
Warto podkreślić, że nie każdy pacjent reaguje identycznie – dlatego skuteczna dieta powinna łączyć zalecenia ogólne z obserwacją własnych reakcji po posiłkach.
Czego unikać przy nadkwasocie?
W postępowaniu przy nadkwasocie żołądka znaczenie ma nie tylko to, czego unikać, ale również w jaki sposób przygotowywać posiłki i jak je spożywać. Niewłaściwa obróbka kulinarna oraz niekorzystne nawyki mogą nasilać wydzielanie soku żołądkowego, opóźniać opróżnianie żołądka i sprzyjać objawom refluksowym.
Osoby z nadkwasotą powinny w szczególności:
- unikać smażenia – potrawy smażone są ciężkostrawne i częściej nasilają objawy; zamiast tego zaleca się gotowanie, duszenie, pieczenie w folii lub na parze,
- jeść powoli i dokładnie żuć każdy kęs, co zmniejsza obciążenie żołądka i ułatwia trawienie,
- nie spożywać posiłków tuż przed snem, ponieważ pozycja leżąca sprzyja cofaniu kwaśnej treści do przełyku,
- ograniczać bardzo gorące i bardzo zimne potrawy, które mogą dodatkowo podrażniać błonę śluzową żołądka i przełyku.
Aktualne wytyczne oraz badania obserwacyjne wskazują, że modyfikacja technik kulinarnych i nawyków żywieniowych może zmniejszać nasilenie objawów, zwłaszcza zgagi i refluksu, choć skala poprawy jest indywidualna i zależna od wielu czynników (dieta, masa ciała, styl życia, współistniejące choroby) [5].
Z tego względu zalecenia dotyczące sposobu przygotowania i spożywania posiłków stanowią stały element diety przy nadkwasocie, a nie jedynie dodatek do farmakoterapii.
Czego nie jeść przy nadkwasocie?
Jeśli zastanawiasz się konkretnie, czego nie jeść przy nadkwasocie, warto pamiętać, że nie chodzi o jedną „zakazaną listę dla wszystkich”, lecz o grupy produktów, które najczęściej nasilają objawy ze strony żołądka i przełyku. Ich wpływ może wynikać z pobudzania wydzielania soku żołądkowego, opóźniania opróżniania żołądka lub zwiększania skłonności do refluksu.
Do produktów najczęściej uznawanych za problematyczne należą:
- tłuste wędliny oraz mięso i ryby smażone, które są ciężkostrawne i mogą sprzyjać zaleganiu treści w żołądku,
- pełnotłuste sery i inne produkty o wysokiej zawartości tłuszczu,
- białe pieczywo pszenne na drożdżach, zwłaszcza świeże, które u części osób nasila uczucie pełności i wzdęcia,
- warzywa wzdymające, takie jak cebula, kapusta czy por, szczególnie spożywane na surowo,
- cytrusy i bardzo kwaśne owoce, które mogą nasilać pieczenie i zgagę,
- napoje gazowane, zwiększające ciśnienie w żołądku i sprzyjające cofaniu treści żołądkowej.
Warto podkreślić, że reakcja na te produkty jest indywidualna. U części osób nawet niewielkie ilości mogą wyraźnie nasilać objawy, podczas gdy inni tolerują je lepiej. Z tego względu dieta przy nadkwasocie powinna opierać się na obserwacji własnych reakcji, stopniowej eliminacji i ponownym, kontrolowanym wprowadzaniu produktów.
Co ważne, eliminacja produktów problematycznych nie oznacza monotonii ani ubogiej diety. Przy odpowiednim doborze technik kulinarnych i zamienników jadłospis może pozostać pełnowartościowy, urozmaicony i bezpieczny dla żołądka.
Co jeść przy nadkwasocie? Jaka dieta będzie odpowiednia dla osób z nadkwaśnością żołądka?
Dieta na nadkwasotę powinna opierać się na zasadach diety lekkostrawnej, ale jednocześnie pełnowartościowej i odżywczej. Jej głównym celem jest łagodzenie objawów, ochrona błony śluzowej żołądka oraz ograniczanie czynników, które mogą nadmiernie pobudzać wydzielanie kwasu solnego.
W praktyce oznacza to dietę:
- o umiarkowanej objętości posiłków,
- opartą na prostych technikach kulinarnych (gotowanie, duszenie, pieczenie),
- z ograniczeniem produktów ciężkostrawnych i drażniących,
- dostosowaną indywidualnie do tolerancji pacjenta.
Do produktów najczęściej dobrze tolerowanych przy nadkwasocie żołądka należą:
- gotowane warzywa, takie jak marchew, cukinia, dynia czy buraki – są lekkostrawne i łagodne dla śluzówki,
- banany – tak, banany można jeść przy nadkwasocie; mają łagodny smak, miękką strukturę i są zwykle dobrze tolerowane,
- produkty zbożowe o niskiej zawartości tłuszczu: ryż biały, kasza manna, płatki owsiane,
- chude mięso i ryby gotowane lub duszone (np. drób, dorsz), jako źródło pełnowartościowego białka,
- oleje roślinne (np. rzepakowy, oliwa) w niewielkiej ilości, dodawane na zimno.
Taki model żywienia pozwala utrzymać prawidłową podaż energii i składników odżywczych, bez nadmiernego obciążania żołądka.
W praktyce pomocne może być również oszacowanie indywidualnego zapotrzebowania energetycznego, ponieważ zbyt duże porcje lub nadmiar kalorii w diecie mogą nasilać objawy nadkwasoty – w tym celu warto skorzystać z prostego kalkulatora kalorii.
Co hamuje wydzielanie kwasu solnego w żołądku?
Warto jasno zaznaczyć: dieta nie „wyłącza” wydzielania kwasu solnego, ale może pośrednio ograniczać jego nadmierne pobudzanie oraz zmniejszać drażnienie śluzówki.
Korzystny wpływ mogą mieć:
- posiłki bogate w błonnik rozpuszczalny (np. owsianka, siemię lniane), które tworzą ochronną warstwę żelową i mogą łagodzić kontakt kwasu z błoną śluzową,
- produkty o neutralnym pH i łagodnej konsystencji, które nie nasilają objawów pieczenia,
- regularne, mniejsze posiłki, które zmniejszają ryzyko nadmiernego rozciągnięcia żołądka.
Dostępne dane sugerują, że takie podejście może wspierać regenerację śluzówki i łagodzić objawy, choć reakcja jest osobnicza i zależna m.in. od stopnia nadkwasoty, obecności refluksu oraz ogólnego stylu życia.
Nadkwasota żołądka i dieta – przykładowy jadłospis
Przykładowy jadłospis przy nadkwasocie żołądka powinien być oparty na produktach lekkostrawnych, o łagodnym smaku i umiarkowanej objętości posiłków. Kluczowe jest to, aby posiłki nie pobudzały nadmiernie wydzielania soku żołądkowego, a jednocześnie dostarczały pełnowartościowego białka, węglowodanów i tłuszczów.
Śniadanie
Owsianka na wodzie z bananem
-płatki owsiane dostarczają błonnika rozpuszczalnego, a banan jest owocem o niskiej kwasowości i zwykle dobrej tolerancji.
II śniadanie
Jogurt naturalny + sucharki
-lekkostrawna przekąska, która nie obciąża żołądka i pomaga utrzymać regularność posiłków.
Obiad
Gotowane mięso drobiowe, ryż biały, marchewka
-klasyczne połączenie diety lekkostrawnej: chude białko, łatwo przyswajalne węglowodany i gotowane warzywa łagodne dla śluzówki.
Podwieczorek
Kisiel domowy
-produkt o półpłynnej konsystencji, często dobrze tolerowany przy dolegliwościach żołądkowych.
Kolacja
Kanapki z pieczywa pszennego z pastą jajeczną
-lekka kolacja spożywana kilka godzin przed snem, bez smażenia i ostrych dodatków.
Taki jadłospis jest przykładem diety, która łączy lekkostrawność z pełnowartościowością, a jednocześnie minimalizuje ryzyko wystąpienia zgagi, uczucia ciężkości czy refluksu. Należy jednak pamiętać, że dieta przy nadkwasocie powinna być modyfikowana indywidualnie, w zależności od tolerancji poszczególnych produktów i pory dnia.
Co na nadkwasotę? Domowe i apteczne sposoby
Domowe metody przy nadkwasocie żołądka nie zastępują diagnostyki ani leczenia, ale u wielu osób mogą łagodzić objawy takie jak zgaga, pieczenie czy uczucie dyskomfortu po posiłku. Ich działanie polega głównie na ochronie błony śluzowej, zmniejszaniu drażnienia oraz poprawie tolerancji posiłków.
Do najczęściej stosowanych i względnie bezpiecznych metod należą:
- siemię lniane – po zalaniu wodą tworzy śluzową zawiesinę, która może działać ochronnie na śluzówkę żołądka i przełyku,
- napary z rumianku – tradycyjnie stosowane przy dolegliwościach ze strony przewodu pokarmowego; mogą działać łagodząco i rozkurczowo,
- kawa zbożowa z mlekiem – pozbawiona kofeiny, bywa lepiej tolerowana niż klasyczna kawa,
- regularne, małe posiłki – zmniejszają ryzyko nadmiernego rozciągnięcia żołądka i cofania treści żołądkowej.
Należy podkreślić, że skuteczność tych metod jest indywidualna. U części osób przynoszą wyraźną ulgę, u innych efekt jest niewielki lub żaden. Jeśli objawy są nasilone lub przewlekłe, domowe sposoby powinny być jedynie uzupełnieniem diety i leczenia, a nie jedyną formą postępowania.
Co pić na nadkwasotę żołądka?
Dobór odpowiednich napojów ma duże znaczenie przy nadkwasocie i refluksie żołądkowo-przełykowym, ponieważ płyny mogą zarówno łagodzić, jak i nasilać objawy.
Najczęściej dobrze tolerowane są:
- woda niegazowana, najlepiej o temperaturze pokojowej,
- herbatki ziołowe (np. rumianek),
- napoje o neutralnym pH, bez dodatku kofeiny i dwutlenku węgla.
Z kolei unikać należy:
- soków cytrusowych i bardzo kwaśnych napojów,
- napojów energetycznych i wysokokofeinowych,
- napojów gazowanych, które zwiększają ciśnienie w żołądku i sprzyjają refluksowi.
Takie zalecenia są zgodne z aktualnymi wytycznymi, które podkreślają znaczenie modyfikacji diety i stylu życia w łagodzeniu objawów nadkwasoty i refluksu.
Jak leczyć nadkwasotę farmakologicznie?
Leczenie farmakologiczne nadkwasoty żołądka ma na celu przede wszystkim zmniejszenie wydzielania kwasu solnego, ochronę błony śluzowej żołądka i przełyku oraz złagodzenie objawów takich jak zgaga, pieczenie czy ból w nadbrzuszu. Dobór leków zależy od nasilenia dolegliwości, czasu ich trwania oraz współistniejących schorzeń układu pokarmowego.
W praktyce klinicznej stosuje się trzy główne grupy preparatów:
- Inhibitory pompy protonowej (IPP)
To leki najsilniej hamujące wydzielanie kwasu solnego w żołądku. Stosowane są przede wszystkim przy nasilonych lub przewlekłych objawach, a także w chorobie refluksowej i chorobie wrzodowej. IPP działają przyczynowo na mechanizm wydzielania kwasu, ale wymagają stosowania zgodnie z zaleceniami lekarza, zwłaszcza przy dłuższej terapii [6]. - Antagoniści receptora H2
Leki te zmniejszają wydzielanie kwasu solnego w sposób umiarkowany i są czasem wykorzystywane przy łagodniejszych objawach lub jako leczenie doraźne. W porównaniu z IPP mają słabsze działanie, ale u części pacjentów mogą być wystarczające [7]. - Preparaty zobojętniające kwas solny
Działają objawowo, zobojętniając kwas w żołądku już po jego wydzieleniu. Przynoszą szybką, krótkotrwałą ulgę w zgadze, ale nie wpływają na przyczynę nadkwasoty i nie powinny być jedyną formą leczenia przewlekłych dolegliwości.
Warto podkreślić, że farmakoterapia powinna być zawsze uzupełnieniem, a nie zamiennikiem odpowiedniej diety przy nadkwasocie oraz modyfikacji stylu życia. Badania i wytyczne jednoznacznie wskazują, że najlepsze efekty uzyskuje się przy połączeniu leczenia farmakologicznego z dietą, regularnymi posiłkami i eliminacją czynników nasilających objawy.
Podsumowanie
Nadkwasota to częsta dolegliwość układu pokarmowego, która w wielu przypadkach może być skutecznie kontrolowana dzięki odpowiedniemu postępowaniu. Kluczowe znaczenie ma dieta przy nadkwasocie – oparta na produktach lekkostrawnych, regularnych posiłkach oraz eliminacji czynników nasilających wydzielanie kwasu solnego. Zmiana nawyków żywieniowych i technik kulinarnych realnie zmniejsza nasilenie objawów takich jak zgaga czy refluks i pomaga chronić błonę śluzową żołądka.
Farmakoterapia stanowi istotne wsparcie w okresach zaostrzeń lub przy nasilonych objawach, jednak nie powinna zastępować diety i modyfikacji stylu życia. Najlepsze efekty osiąga się wtedy, gdy leczenie farmakologiczne jest elementem szerszego, długofalowego podejścia, dostosowanego do indywidualnej tolerancji i przyczyn dolegliwości.
FAQ
1. Czy nadkwasota zawsze oznacza refluks?
Nie, ale oba problemy często współistnieją.
2. Czy dieta może całkowicie wyleczyć nadkwasotę?
Może znacząco zmniejszyć objawy, ale nie zawsze zastąpi leczenie farmakologiczne.
3. Czy można jeść pieczywo pszenne przy nadkwasocie?
Tak, najlepiej jasne i czerstwe, w umiarkowanej ilości.
4. Czy mleko pomaga na zgagę?
Może chwilowo łagodzić objawy, ale nie jest rozwiązaniem długoterminowym.
5. Jak długo stosować dietę na nadkwasotę?
Co najmniej kilka tygodni, a w przypadku przewlekłych objawów – stale.
Bibliografia:
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10656367/
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8002800/
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33882662/
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41230608/
- https://www.mdpi.com/2624-5647/7/2/33
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34807007/
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28728310/
